توصیه عملی امام‌خمینی(ره) برای مقابله با «حب دنیا»

دیلمی در ارشاد القلوب از حضرت امیرالمؤمنین(ع) روایت کند که رسول اکرم(ص) فرمود: «در شب معراج خدای تعالی فرمود: «ای احمد، اگر بنده‌ای به اندازه اهل آسمان و زمین نماز بگزارد و روزة اهل آسمان و زمین را بگیرد و همچون ملائکه غذا نخورد و مانند عابدان جامه بپوشد پس از آن، در قلب او ذرّه‌ای از حبّ دنیا یا سمعة آن یا ریاست آن یا اشتهار آن یا زینت آن ببینم هم‌نشین من نخواهد بود و از قلب او محبّت خود را بیرون و قلب او را تاریک می‌کنم تا مرا فراموش کند و شیرینی محبّت خود را به او نمی‌چشانم"»[1] پرواضح است که محبّت دنیا با محبّت خدای تعالی جمع نشود و احادیث در این باب بیش از آن است که در این اوراق بگنجد.

و چون معلوم شد که حبّ دنیا، مبدأ و منشأ تمام مفاسد است، بر انسان عاقلِ علاقه‌مند به سعادت خود، لازم است این درخت را از دل ریشه‌کن کند. طریق علاج عملی آن است که معامله به ضدّ کند؛ یعنی اگر به مال‌و‌منال علاقه دارد، با بسط ید و صدقات واجبه و مستحبّه، ریشة آن را از دل بِکَند و یکی از نکات صدقات، همین کم‌شدن علاقه به دنیا است و لهذا مستحب است که انسان چیزی را که دوست می‌دارد و مورد علاقه‌اش هست صدقه دهد؛ چنان‌که در کتاب کریم الهی می‌فرماید: لن تنالوا البر حتی تنفقوا مما تحبون.[2]

و اگر علاقه به فخر و تقدّم و ریاست و استطاعت دارد، اَعمال ضدّ آن را بکند و دماغ نفس امّاره را به خاک بمالد تا اصلاح شود.

و باید انسان بداند که دنیا طوری است که هر چه آن را بیشتر تعقیب کند و درصدد تحصیل آن بیشتر باشد، علاقه‌اش به آن بیشتر شود و تأسفش از فقدان آن، روزافزون گردد، گویی انسان طالب چیزی است که به دست او نیست. گمان می‌کند طالب فلان حدّ از دنیا است، تا آن را ندارد از آن تعقیب می‌کند و در راه آن تحمّل مشاقّ می‌کند و خود را به مهالک می‌اندازد؛ [اما] همین که آن حدّ از دنیا را به دست آورد، برای او یک امر عادی می‌شود و عشق و علاقه‌اش مربوط می‌شود به  چیز دیگری که بالاتر از آن است و خود را برای آن به زحمت و مشقّت می‌اندازد و هیچ‌گاه عشقش فرو نشیند؛ بلکه هر دم روزافزون شود و اهل معرفت با این فطرت، اثبات بسیاری از معارف کنند که بیان آن از حوصلة این اوراق خارج است و اشاره به بعض این مطالب در احادیث شریفه شده؛ چنان‌که در کافی شریف از حضرت باقرالعلوم(ع) روایت نموده که «مَثل حریص به دنیا مَثل کرم ابریشم است که هر چه به دور خود، آن را بیشتر می‌پیچد از خلاص‌شدن دورتر شود تا آنکه از اندو بمیرد.[3]

و از حضرت صادق(ع) مروی است که «مثل دنیا مثل آب دریا است که هر چه انسانِ تشنه از آن بخورد تشنه‌تر گردد تا او را بکشد.»[4]