رابطه باورها و سبک زندگی در کلام اهل بیت(علیهم السلام) چگونه است؟

پرسش:

رابطه باورها و سبک زندگی در کلام اهل بیت(علیهم السلام) چگونه است؟

پاسخ:

جامعه شنان و روان­شناسان این را پذیرفته­اند که سبک زندگی متأثر از نوع باورها و ارزش­هاست و فاصله­ ای بین اینها نیست. بنابر­این، علّت تامّه رفتار و سبک زندگی، باور­ها و ارزش­هاست. هویّت انسان یک هویّت سه­لایه است که لایه زیرین آن، جهان­بینی یا باور­ها و اعتقادات فرد است؛ لایه میانی، ارزش­ها و ایدئولوژی است و لایه روئین، بیرونی و ملموس، رفتار ظاهری انسان است. امام علی علیه­ السلام در خطبه154 نهج­البلاغه می­فرماید: «هر امر ظاهر و هر امر ملموس بیرونی، باطن و درونی مثل خودش دارد. کسی که ظاهرش پاکیزه و طیب باشد باطنش هم پاکیزه است و کسی که ظاهر خبیث و آوده­ای دارد باطنش هم آلوده است؛ هر عملی مثل گیاهی است که رشد می­کند و هر گیاهی نیازمند به آب است( باطن تشبیه به آب شده) و آب­هایی که گیاه یا درختان داده می­شود مختلف است؛ اگر آب آن پاکیزه و طیب باشد، میوه آن هم پاکیزه و طاهر است؛ امّا اگر آن آب آلوده باشد، ثمره تلخ و میوه تلخ در پی خواهد داشت.» از این­رو باید باور­ها را تقویّت کرد. حال اگر سبک زندگی متأثر از باورها و ارزش­هاست، چرا افرادی که باور و ارزش یکسان دارند، سبک زندگی­شان متفاوت است؟

در پاسخ باید گفت که اولاُ: ممکن است عمق و کیفیت باور­های افراد متفاوت باشد، در ثانی؛ باور­ها و ارزش­ها کلیات و اصول حاکم بر سبک زندگی را مشخص می­کنند و در جزئیات دخالتی نمی­کنند. به تعبیر دیگر، تنوع غرائز و سلائق را نباید نادیده گرفت. تنوع سلائق محوریتی در اندیشه اهل­بیت علیهم­السلام ندارد، یعنی ما در سامان­دهی زندگی­مان، نمی­توانیم محوریت را به غرائز و سلایق بدهیم و حق نداریم سلائق و غرائز را نابود کنیم. علاوه بر این غرائز هم در یک سطح نیستند، از این­رو اگر کسی به عنوان نمونه تنوع رنگ لباس را دوست دارد با اسلام منافات ندارد، البته با شرایط که مثلا لباس شهرت نباشد. ثالثا: مقتضیات زمانی و محیطی در چگونگی عینیت یافتن باور­ها در زندگی نقش دارد. نمونه بارزش تفاوت زندگی ائمه علیهم­ السلام است. ( برگرفته از سخنان حجت الاسلام شریفی).