اهمیت مراقبه از نگاه مرحوم حسینقلی همدانی

طریقه مرحوم آخوند ملاحسینعلی همدانی (رضوان‌الله علیه) و شاگردان ایشان عبارت بوده است از التزام و اهتمام به امر «مراقبه». اما مراتب مراقبه عبارت است از:

اول درجه مراقبه این است که سالک از محرمات اجتناب کرده و تمامی واجبات را اِتیان کند و در این دو امر به هیچ‌وجه من الوجوه مسامحه نورزد.

دوم درجه، آن است که مراقبه را شدید نموده و سعی کند هر چه می‌کند برای رضای خدا باشد و از اموری که لهو و لعب نامیده می‌شود، اجتناب نماید. چون در این مرتبه اهتمام نمود برای او تمکن پیدا می‌شود که دیگر خود را نباخته و این خودداری در او به سر حد ملکه برسد.

سوم درجه، آن است که پروردگار جهان را پیوسته ناظر خود ببیند و کم‌کم اذعان و اعتراف می‌نماید که خدای متعال در همه‌جا حاضر و ناظر و نگران همه مخلوقات است و این مراقبه در تمام حالات و در تمام اوقات باید رعایت شود.

چهارم درجه، - عالی‌تر و کامل‌تر مرتبه‌ - چنین است که خودش خدای را حاضر و ناظر ببیند و به‌طور اجمال مشاهده جمال الهی نماید. وصیت رسول اکرم (ص) به ابوذر غفاری اشاره به این دومرتبه اخیر از مراقبه است؛ آنجا که می‌فرمایند: «اعبدالله کأنّک تراه، فان لم تکن تراه فانّه یراک؛ خدای را چنان عبادت کن مثل آنکه گویی تو او را می‌بینی و اگر نمی‌توانی او را ببینی او را طوری عبادت کن که بدانی او تو را می‌بیند». بنابراین عبادت در مرحله‌ای که خدا او را می‌بیند، پایین‌تر است از مرتبه‌ای که او خدا را می‌بیند.

برگرفته از رساله «لب اللباب»