آداب تقلید و اقتدا

قال الصّادق - علیه السّلام -:

لا یصحّ الاقتداء الّا بصحّة قسمة الارواح فی الازل وامتزاج نور الوقت بنور الاوّل، ولیس الاقتداء بالتّرسّم بحرکات الظّاهر والتّنسّب الی اولیاء الدّین من الحکماء والائمّة. قال اللَّه - عزّ وجلّ -: یوم ندعو کلّ اناس بامامهم.(46) ای من کان اقتدی بمحقّ قبل وزکّی. وقال اللَّه - عزّ وجلّ -: فاذا نفخ فی الصّور فلا انساب بینهم یومئذ ولا یتساءلون.(47) قال علیّ - علیه السّلام -: الارواح جنود مجنّدة، فما تعارف منها ائتلف وما تناکر منها اختلف.

وقیل لمحمّد بن الحنفیّة: من ادّبک؟ فقال: ادّبنی ربّی فی نفسی، فما استحسنته من اولی الالباب والبصیرة تبعتهم به واستعملته، وما استقبحته من الجهّال اجتنبته وترکته مستنفراً. فاوصلنی ذلک الی کنوز العلم. ولا طریق للاکیاس من المؤمنین اسلم من الاقتداء لانّه المنهج الاوضح والمقصد الاصحّ. قال اللَّه - عزّ وجلّ - لاعزّ خلقه محمّد - صلّی اللَّه علیه وآله -: اولئک الّذین هدی اللَّه فبهداهم اقتده.(48) وقال - عزّ وجلّ -: ثمّ اوحینا الیک ان اتّبع ملّة ابراهیم حنیفاً.(49) فلو کان لدین اللَّه تعالی - عزّ وجلّ - مسلک اقوم من الاقتداء لندب انبیاءه اولیاءه الیه. قال النّبیّ - صلّی اللَّه علیه وآله -: فی القلوب نور لا یضی ء الّا فی اتّباع الحقّ وقصد السّبیل، وهو من نور الانبیاء مودع فی قلوب المؤمنین.

امام صادق (ع) فرمود:

نشاید اقتدا کردن به هر کسی، بلکه درستی اقتدا باید بر مبنای معیارهای الهی که از سوی او مقرّر شده است باشد. اقتدا به این نیست که انسان در اعمال وحرکات ظاهری از کسی تقلید کند یا خود را به اولیا وائمّه دین نسبت دهد. خدای تعالی فرمود: آن روزی که همه مردم را به امامشان بخوانیم. یعنی هر آن کس که به صاحب حقّی اقتدا کرده باشد، رستگار است. خدای تعالی فرمود: چون در صور دمیده شود، نه پیوند خویشی می ماند ونه می توانند از یکدیگر کمک بخواهند. حضرت علی (ع) فرمود: ارواح (در عالم ذر) سربازانی بودند. پس آن دسته که الفت یافتند در این جهان نیز الفت می یابند وآن عده که دوست نشدند، در این جهان نیز چنان باشند.

محمّد بن حنفیه را گفتند: چه کسی تو را ادب بیاموخت؟گفت: خداوند گوهر ادب را در من به ودیعت نهاد. از آنچه که در صاحب خردان واصحاب بصیرت نیک یافتم، پیروی وبدان عمل کردم واز آنچه از نابخردان زشت یافتم، خودداری کرده، ترک گفتم. این روش، مرا به گنج های دانش رهنمون ساخت. وطریقتی بهتر از اقتداء [به نیکان ] برای مؤمنان زیرک نیست؛ چه این، روششن ترین راه ودرست ترین مقصد است. خدای - عزّ وجلّ - خطاب به عزیزترین آفریدگانش، محمّد (ص) فرمود: آنان کسانی هستند که خداوند هدایتشان کرده؛ پس به هدایت آنان اقتدا کن؟ ونیز فرماید: سپس بر تو وحی کردیم که از دین ابراهیم حق گرای پیروی کن. بنابراین چنانچه دین خدای تعالی را مسلکی درست تر از این (اقتدا) می بود، خداوند پیامبران واولیایش را به سوی او می خواند. پیامبر (ص) فرمود: قلب ها را نوری است که جز به واسطه پیروی از حق وبرگزیدن راه درست، ظاهر نشوند وآن، نور پیامبران است که در قلب مؤمنان به ودیعت نهاده شده است.