معرفی کتاب «آسیب‌شناسی شبه جنبش‌های معنوی»

معرفی کتاب «آسیب‌شناسی شبه جنبش‌های معنوی»

این کتاب توسط حجه الاسلام مظاهری سیف نوشته شده است. کتاب توسط  انتشارات موسسه بهداشت معنوی منتشر شده است. این کتاب شامل دو بخش و نه فصل است که موضوعات آن عبارتند از: مفهوم شناسی، موضوع شناسی، گونه شناسی و نیز آسیب های گوناگون شبه جنبش ها از جمله آسیب اعتقادی، معنوی، فرهنگی و ...  است. این کتاب برای دانشجویان و افرادی که آغازگر مطالعات شبه جنبش‌های معنوی هستند، بسیار مناسب است و افرادی که با این سلسله مباحث آشنایی دارند و مشتاق بررسی مطالعات انتقادی در این زمینه هستند، می‌توانند بیشترین بهره را از کتاب ببرند. در اینجا گزارشی از کتاب به نقل از نویسنده آمده است.

 در بخش اول، فصل یکم: مفهوم شناسی تعاریف گوناگونی برای دین وجود دارد. از یک نظر می‌توانیم آنها را به دو دسته تقسیم کنیم: تعاریف استقرایی و تعاریف تحلیلی. شایع‌ترین تعریف استقرایی که مبتنی بر نمونه‌یابی می‌نامند. این است: ادیان عبارتند از یهودیت، مسیحیت، اسلام، آیین هندو، آیین بودا وآن سنت‌هایی که به نمونه یا نمونه‌هایی از این ادیان شباهت دارند. تعاریف تحلیلی، طیف بسیار متنوعی دارند؛ نظیر تعاریف مبتنی بر توحید؛ یعنی تعاریفی که نسبت به توحید و شرک عمومیت دارند؛ تعاریفی که تنها ابعاد اعتقادی را مدنظر می‌گیرد و تعاریفی که جنبه آیینی و مناسک دینی را نیز پوشش می‌دهند. در این میان با گزینش چهار تعریف از دین، طیفی از تعاریف حداکثری تا حداقلی را بررسی می‌کنیم. آنچه در این تحقیق به کار می‌آید، معنای اصطلاحی عرفان است. درباره عرفان هم مانند دین تعاریف حداقلی و حداکثری وجود دارد. معنویت واقعیتی است که همه آنها می‌توانند از آن بهره‌مند شوند. مردم در زندگی خود ممکن است در سلامت معنوی باشند یا به آسیب‌ها و انحرافات معنوی دچار شوند. تعریفی که بر این سه گزاره استوار نباشد، توضیح ندهد؛ تعریف مناسبی برای معنویت نیست و نمی‌توانیم نتایج سازنده، تحول آفرین و سلامت بخش از آن بگیریم. در این تحقیق تعریفی ارائه شده است، مبتنی بر پیش فرض‌های گفته شده و توانمند برای سازمان‌دهی به یک دانش نوین و کارآمد باشد. معنویت استعداد روحی نامحدودی است که فقط در ارتباط با خالق هستی بخش شکوفا ‌شود و دو هسته بینشی و انگیزشی دارد. مفهوم جنبش معنای پویایی، حرکت، مشارکت، تاثیرگذاری و زندگی اجتماعی فعال داشتن را تداعی می‌کند و از سوی دیگر با مفاهیمی نظیر جامعه مدنی، دموکراسی و آزادی در ارتباط است. رایج‌ترین نوع فعالیت سیاسی غیر متعارف، جنبش‌های اجتماعی هستند. امروزه بخش عمده‌ای از شبه جنبش‌ها رویکرد معنوی دارند؛ زیرا کانون‌ها تفکر نظام لیبرال- سرمایه داری بحران معنویت را ریشه‌ای ترین نقطه ضعف خود ارزیابی کرده‌اند و معتقدند که بحران معنویت موجب پیدایش بحران‌های گوناگونی در جهان تحت سلطه نظام سرمایه‌داری شده است. در این شرایط شبه جنبش‌های معنوی به میان آمده‌اند تا چشم اندازی از آینده نظام لیبرال- سرمایه داری را همراه با تحولات مطلوب ارائه نمایند و رنج‌های کنونی را مثل درد دوران رشد، گذارا و با فرجی نیکو و دلپذیر معرفی کنند.

 در این کتاب در بخش دوم آمده که مهم ترین آسیب‌هایی که از سوی شبه جنبش‌های معنوی به افراد وارد می‌شود، آسیب‌های اعتقادی است. اعتقادات تکیه‌گاه محکمی هستند که با وجود آن افراد می‌توانند، در برابر سایر بحران‌ها ایستادگی کنند و آسیب‌های دیگر را بر طرف سازند؛ اما اگر به اعتقادات آسیب وارد شود، سایر آسیب‌ها نیز موثرتر و ماندگار خواهند شد. آسیب‌های اعتقادی به اساس باورهای فردا درباره خدا، وحی ومعاد مربوط می‌شود و به این ترتیب اساس اسلام و دین فرد به تزلزل کشیده می‌شود. حاصل جمع عقلاینت و معنویت، زدودن عقاید و عبادات از دین و واگذاردن معنویت به تجربه سیال، متحول و ناپایدار دینی است.

شبه جنبش‌های معنوی با همه کژتابی و ناکامی‌هایش در رابطه با حقیقت، این ویژگی را دارند که گوشه‌ای از استعداد فطری و نیاز معنوی را منعکس نموده‌اند؛ زیرا با اینکه مصادیق شایسته‌ای ارائه نمی‌کنند؛ اما جهت کشش معنوی آدمی را نشان می‌دهند. اشکالات اصلی شبه جنبش‌های معنوی برای پاسخ به نیاز معنوی انسان: نخست اینکه شناخت کامل و جامعی از این نیاز ندارند. دوم اینکه پاسخ مناسبی به این نیاز نمی‌دهند. نظام لیبرال-سرمایه‌داری با ایجاد این آسیب‌های بنیادین از طریق ترویج شبه جنبش‌های معنوی، می‌کوشد تا مردم را در وضعیت سلطه پذیری حفظ کند. مانع از توجه و تمایل آنها به معنویت حقیقی شود.

شبه جنبش‌های معنوی با رجوع به لایه‌های معنوی شکل‌گیری فرهنگ می‌کوشند تغییرات گسترده‌ای را در عرصه‌های مختلف فرهنگی و اجتماعی به وجود آوردند. این تغییرات که در نهایت برای هماهنگ کردن فرهنگ جهانی با ارزش‌ها و آرمان‌های نظام لیبرال-سرمایه داری صورت می‌گیرد، مردم را از معنویت حقیقی که متناسب با ساختار فطری است محروم کرده و آسیب‌های فرهنگی و اجتماعی فراوانی را به بار آورده است.

در این راستا هر وسیله‌ای که بتواند ارزش‌ها، باورها، نگرش‌ها و گرایش‌های افراد جامعه هدف را تغییر دهد، در جنگ نرم به کار می‌آید. حاصل اینکه یکی از مهم‌ترین ابزارها در جنگ نرم شبه جنبش‌های معنوی هستند. آنها می‌توانند با ایجاد تغییراتی در فرهنگ دینی و سیاسی پشتوانه نظامی جمهوری اسلامی را دگرگون کنند. هم از این رو، برای حفظ نظام و پاسداری از کیان ملی لازم است روند رو به گسترش آنها در کشور مهار شود و با یک برنامه فرهنگی هوشمندانه مردم را برای مقابله با این جریان توانمند و نفوذناپذیر سازیم.

 در فضل نهم این کتاب آمده است که بعضی از جامعه‌شناسان و روان شناسان با توجه به اینکه نیاز انسان به معنویت را درک کرده‌اند و نسبت به معنویت حقیقی که ادیان معرفی می‌کنند شناخت یا اعتماد کافی ندارند، علی رغم مشاهده آسیب‌های شبه جنبش‌های معنوی، معتقد شده‌اند که راهی غیر از همین شبه جنبش‌های معنوی برای پاسخ به نیاز معنوی مردم وجود ندارد و تنها کاری که می‌توان انجام داد این است که برای کاهش آسیب‌های آنها تدبیر کنیم تا با کمترین آسیب نیاز معنوی جامعه را پاسخ دهند. بررسی‌ها نشان می‌دهد که مطالعات شبه جنبش‌های معنوی یک حوزه مطالعاتی بین رشته‌ای است که به جامعه‌شناسی دین، روان شناسی دین، الهیات، فلسفه دین، دین‌شناسی، ایدئولوژی‌های مدرن در علوم سیاسی، سیاست بین‌الملل، تئوری کوانتوم در فیزیک، ارتباط پیدا می‌کند.

دو عامل تعیین کننده آینده معنوی جهان را رقم خواهد زد: یکی حقیقت و دیگری تبلیغ. آینده معنوی جهان در گرو این است که کدامیک از طرفین این جبهه، معنویتی حقیقی‌تر و موافق با فطرت و نیاز درونی انسان ارائه می‌دهند؛ اما عامل اثرگذار دیگر بر وضعیت آینده، عرضه، تبلیغ و نشر پیام معنوی است که ممکن است در کوتاه مدت و میان مدت عامل تعیین کننده اول، یعنی حقیقت را تحت تاثیر قرار دهد. اگر فرض کنیم که معنویت انقلاب اسلامی از عامل حقیقت برخودار است، باید اعتراف کنیم که قدرت عرضه ممکن است آینده معنوی جهان را به سوی ارزش‌ها و بینش‌های موردنظر در معنویت لیبرال پیش ببرد.

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

 

جدیدترین ها در این موضوع

جايگاه انسان كامل در نظام هستي از منظر عرفا

جايگاه انسان كامل در نظام هستي از منظر عرفا

اين نوشتار با روش توصيفي-تحليلي به جايگاه انسان كامل در نظام هستي ا ز منظر عارفان مسلمان پرداخته است. از منظر آنان انسان كامل، خليفه حق‌تعالي، قطب عالم امكان و واسطه دريافت فيض از حق‌تعالي است. به عقيده بسياري از عرفا، انسان كامل به منزله روح عالم هستي مي‌ماند؛ همان‌گونه که روح امور بدن را تدبير مي‌كند، انسان كامل هم امور عالم را تدبير مي‌نمايد؛ گرچه به لحاظ بشري خود وي توجه نداشته باشد. هرگاه انسان كامل از عالم دنيا به عالم آخرت منتقل شود، خزائن الهي نيز به آن عالم منتقل خواهند شد، بساط عالم ماده جمع خواهد شد و رستاخيز قيام خواهد كرد. اين باور اهل تصوف، با عقايد شيعي، بسيار هماهنگ است؛ زيرا روايات شيعي نيز در اين معنا، صراحت دارد كه هرگاه حجت خدا از روي زمين ارتحال يابد، زمين متلاشي خواهد شد؛ ويژگي‌هاي كه از زبان اهل تصوف براي اهليبت بيان شده است، حاكي از اين مطلب است كه از منظر آنان انسان كامل، منطبق بر اهلبيت (ع) مي‌شود.
حقيقت متعالي و تعينات آن

حقيقت متعالي و تعينات آن

حقيقت متعالي، حقيقتي است كه از هر قيدي رها است؛ از اين حقيقت به غيب الغيوب و هويت مطلقه و وجود من حيث هو هو، نيز تعبير كرده‌اند. اين حقيقت در مرتبه اطلاق هيچ حكمي را نمي‌پذيرد، به همه موجودات نسبت يكسان دارد؛ اما از لازمه آن، علم به ذات و شعور به كمال ذاتي و اسمائي است. علم به ذات موجب، افتادن بي‌تعين در دام تعين مي‌شود.
جایگاه عقل در نظام سلوکی عرفا

جایگاه عقل در نظام سلوکی عرفا

عقل در نظام سلوکی عرفا، دارای دو جایگاه مجزا است. عقل در مراحل ابتدایی سلوک هدایتگر، راهگشا و روشنگر است؛ اما در مراحل عالی‌تر سلوکشان هدایتگری و راهبری از عقلانیت و تعقل جدا می‌شود؛ در این راستا باید توجه داشت که منزلت عقل نفی نمی‌شود، بلکه عقلانیت در صیرورت وجودی عارف به امری فراعقلی و نه غیرعقلی تبدّل و تحول می‌یابد. متاسفانه نزد برخی راهروان طریق سلوک این امر به مثابه ضد عقلی بودن تعالیم عرفانی تلقی می‌شود، حال آن‌که میان امر فراعقلی و امر غیر عقلی تفاوت و تمایز معناداری است که می بایست مورد توجه و تأمل عرفان پژوهان و سالکان راه قرار گیرد؛ در این مقاله ضمن پرداختن به مفهوم انسان‌شناختی و وجودشناختی مفهوم عقل، به تفاوت و تمایز میان این دو ساحت اشاره و لوازم معرفت شناختی آن استخراج خواهد شد.
الگو رویش اعتقادی افراد و جریانات از منظر قرآن کریم

الگو رویش اعتقادی افراد و جریانات از منظر قرآن کریم

قرآن کریم با استفاده از آیات خویش انسان را به‌سوی کمال سوق می‌دهد؛ پس باید بر طبق این فرمان‌ها روند زندگی را در مسیر رویش قرارداد. با بررسی و تحلیل الگوی رویش می‌توان اصلی‌ترین نقش را در خود فرد و آن جامعه جستجو کرد که ایمان را در درون خویش حس نمودند و فطرتشان علی‌رغم، القائات منفی افراد دیگر، ایشان را به این مسیر نزدیک نمودند، مانند همسر فرعون که با توجه به محیطی دور از معنویات، به دیندار شد...

پر بازدیدترین ها

رشد معنوی انسان از منظر قرآن و حدیث

رشد معنوی انسان از منظر قرآن و حدیث

این پژوهش نشان می‌دهد که ایجاد رابطه درست بین فرد و مسائل خود، ایجاد رابطه درست بین فرد و دیگران و ایجاد رابطه با خدا و کسب آرامش در پرتو آن از آثار رشد معنوی است؛ همچنین، تفکر، ایمان، انجام خوبی و ترک زشتی از علل رشد معنوی و جهل، کفرورزی و پیروی از شهویات از موانع رشد معنوی است.
آسیب‌ها و تهدیدهای اختلافات مذهبی در جهان اسلام

آسیب‌ها و تهدیدهای اختلافات مذهبی در جهان اسلام

مقاله حاضر ضمن بررسی فلسفه تفاوت‌ها و تنوع‌های میان انسان‌ها، تنوع و اختلاف از دیدگاه اسلام و انواع اختلافات مذهبی را تبیین و سپس به عوامل پیدایش اختلاف و تفرقه مذاهب را به لحاظ درونی و بیرونی پرداخته و نتایج و آثار ناشی از آن را بیان می‌کند...
حقیقت یوگا

حقیقت یوگا

در این مقاله با تکیه بر اصلی‌ترین متن یوگا، یعنی یوگاسوتره، حقیقت یوگا بررسی شده است و رابطه آن با آیین هندوییسم، اهداف و آثار آن مورد بررسی قرار گرفته است...
جهانی شدن، دین و چالش های دینی

جهانی شدن، دین و چالش های دینی

رابطه ی بین دین و جهانی شدن به چه نحو است؟ مذهب چگونه در چشم انداز جهان گرایانه جای می گیرد؟ آیا جهانی شدن ...
Powered by TayaCMS