نویسنده: محمد باغچقی (عضو گروه امت و تمدن پژوهشکده باقر العلوم علیه السلام قم)
پیش درآمد
بدون شک، برگزاری گردهمایی و همایش هایی که در راستای بزرگداشت شخصیت های علمی و معنوی جهان اسلام برگزار می شود را می توان از جمله سنت های حسنه ای به شمار آورد که بحمدلله چند سالی است با رونقی مضاعف دنبال می شود.
به طور قطع، برپایی چنین محافلی افزون بر آنکه سهم ویژه و گسترده ای در نشر فضائل اخلاقی در فضای جامعه اسلامی دارد، همچنین منجر به آشنایی و انس هرچه بیشتر جامعه علمی کشور به ویژه طلاب و دانشجویان جوان، با سیره نورانی عالمان و اندیشمندان مسلمان خواهد شد.
با کمال مسرت امروز (پنجشنبه 1 آبان 1404) نیز شاهد برگزاری گردهمایی بینالمللی بزرگداشت آیتالله میرزا محمّدحسین نائینی (ره) و فرمایشات رهبر انقلاب (مدظله العالی) در دیدار دست اندرکاران این همایش گرانسنگ بودیم.
مقام معظم رهبری (مدظله العالی) در این دیدار، با تکیه بر کتاب ارزشمند «تنبیه الامه»، این اثر را به عنوان اثری نیکو در راستای آشنایی با مجاهدت های سیاسی و اجتماعی میرزای نائینی (ره) معرفی فرمودند.
یکی از نکات بسیار مهم وحائز اهمیت در رابطه با کتاب مذکور (یعنی «تنبیه الامه») آن است که با مراجعه و مطالعه این اثر فاخر مشخص می شود میرزای نائینی (ره) را می توان از جمله شخصیت های داعیه دار وحدت و تقریب در جهان اسلام برشمرد.
در ادامه برای اثبات این مدعا، به سه محور از مهم ترین مباحث این عالم بزرگوار که نشان دهنده اهتمامش بر اتحاد مسلمین بوده است، اشاره می شود:
محور اول
مرحوم نائینی (ره) در بخشی از کتاب «تنبیه الامه»، پس از آنکه بر مبارزه با استبداد تاکید می فرماید، «وحدت کلمه امت اسلامی» را به عنوان یکی از راه حل های علاج استبداد و همچنین کسب موفقیت در میدان مبارزه با آن تلقی فرموده است. {تنبیه الامه، ص167}
شایان ذکر است میرزای نائینی (ره) تصریح می فرماید حفظ حریت، شرف و استقلال امت، ممانعت از تعدی گری های اشرار و گرگان، حراست از نوامیس مسلمین و جلوگیری از عدم وقوع در محنت های سخت، تنها و تنها متوقف بر اتحاد کلمه و عدم تشتت آراء هستند. {تنبیه الامه، ص168}؛
محور دوم
به تصریح مرحوم آیت الله محمد حسین نائینی (ره)، شرع مقدس به صورت ویژه ای نسبت به اتحاد کلمه مسلمین اهتمام داشته و اساسا به جهت استحکام وحدت و دفع منافرت ها بر اموری همچون شرکت در جمعه و جماعات، احسانهای بی منت به دیگر مسلمانان، عیادت از بیماران، شرکت در تشییع جنازه اموات مسلمین، تعزیت و تسلیت گفتن مصیبت ها به صاحبان عزا و کمک در راستای رفع حوائج امت اسلامی تاکیده فرموده است.{تنبیه الامه، ص168}؛
محور سوم
یکی دیگر از محورهای موجود در «کتاب تنبیه الامه» بیان دقیق چرایی وجود تفرقه و اختلافات در امت اسلامی است. بدین سان که در نگاه میرزای نائینی (ره)، مبدا و علت اصلی به وجود آمدن تفرق کلمه و اختلاف آراء، به رذائل اخلاقی و نفس پرستی باز می گردد. {تنبیه الامه، ص169}
برهمین اساس ایشان، تلاش برای تهذیب اخلاق مسلمین از رذائلب نظیر خودپسندی و نفس پرستی را به عنوان یکی از مهم ترین وظایف نخبگان و خواص امت تلقی کرده و بر این باورند اگر رذیله های اخلاقی در جامعه از بین بروند، قطعا تفرق کلمه نیز از بین خواهد رفت. {تنبیه الامه، ص170}
با همه این مباحث که تنها بخش کوچکی از مباحث ارزشمند مرحوم نائینی (ره) در «کتاب تنبیه الامه» به شمار می رود، مشخص می شود ایشان را می توان از جمله داعیه داران نامدار تقریب و وحدت مسلمانان تلقی کرد.
بدون شک این امر نشان دهنده آن است که علمای مطرح شیعه در گذر تاریخ، بر مسئله اخوت و اتحاد مسلمین تاکید داشته اند و لذا اهتمام عالمان امامیه بر مسئله مذکور، منحصر به دوران پس از پیروزی انقلاب اسلامی نمی باشد.
امید آن می رود روزی فرا رسد که امت اسلامی در سایه سار تحقق برادری، سعادت، موفقیت و عزت در دنیا را نیز تجربه نماید.