اهمیت «محافظت عبادات از تصرف شیطان» از نگاه امام خمینی(ره)

یکی از مهمّات آداب قلبیة نماز و سایر عبادات از امّهات، آداب قلبیّه است و قیام به آن از عظائم امور و مشکلات دقایق است. محافظت آن است از تصرّفات شیطانی؛ و شاید آیة شریفه که می‌فرماید در وصف مؤمنین: الذین هم علی صلواتهم یحافظون[1] اشاره به جمیع مراتب حفظ باشد که یکی از آن مراتب، بلکه اهمّ مراتب آن، حفظ از تصرّف شیطان است.

و تفصیل این اجمال آن است که پیش اصحاب معرفت و ارباب قلوب واضح است که چنانچه ابدان را غذایی است جسمانی که بدان تغذّی کنند و باید آن غذا مناسب حال و موافق نشئة آنها باشد تا بدان تربیت جسمانی و نموّ نباتی دست دهد، همین‌طور قلوب و ارواح را غذائی است که هر یک به فراخور حال و مناسب نشئة آنها باید باشد که بدان تربیت شوند و تغذّی نمایند و نموِّ معنوی و ترقّیِ باطنی حاصل آید. و غذای مناسب با نشئة ارواح، معارف الهیّه از مبدأ مبادی وجود تا منتهی النهایة نظام هستی است؛ چنانچه در تعریف فلسفه، اعاظم ارباب صناعت فرمودند: هی صیرورة الانسان عالماً عقلیا مضاهیاً للعالم العینی فی صورته و کماله.[2] و این اشاره است به همین تغذّی معنوی، چنانچه تغذّی قلوب از فضایل نفسانیّه و مناسک الهیّه است.

و باید دانست که هر یک از این غذاها اگر از تصرّف شیطان، خالص باشد و با دست ولایت‌مأبی رسول ختمی و ولیّ‌الله اعظم صلوات‌الله‌علیهماو‌آلهما فراهم آمده باشد، روح و قلب از آن تغذّی کنند و به کمال لایق انسانیّت و معراج قرب الی‌الله نائل شوند. و خلوص از تصرّف شیطان که مقدّمة اخلاص است، به حقیقت حاصل نشود؛ مگر آنکه سالک در سلوکش خداخواه شود و خودخواهی و خودپرستی را که منشأ تمام مفاسد وامّ‌الأمراض باطن است، زیر پا نهد؛ و این به‌تمام‌معنی، در غیر انسان کامل و به تبع او در خلّص أولیا علیهم‌السلام، در دیگر اشخاص میسور نیست. ولی سالک نباید مأیوس از الطاف باطنة حق باشد که یأس از رَوْح‌الله،[3] سرآمد همة سردی‌ها و سستی‌ها است و از اعظم کبائر است؛ و آنچه از برای صنف رعایا نیز ممکن است، قرّة‌العین اهل معرفت است.