آسیب ‏شناسی رابطه ‏ی زنان و جنبش ‏های نوپدید دینی

آسیب ‏شناسی رابطه ‏ی زنان و جنبش ‏های نوپدید دینی

آزاده مدنی*

زینب ابراهیمی**

چکیده

در دو دهه ی اخیر پای جنبش های نوپدید دینی در ایران نیز باز شده است. این جنبش ها در میان زنان و مردان پیروانی برای خود یافته اند. اما به‌نظر می رسد زنان بیشتر درگیر این جنبش ها شده اند و بیشتر نیز از عملکرد و تعلیمات این جنبش ها آسیب دیده اند. در این تحقیق دو پرسش اصلی مطرح می شود: چرا زنان به این جنبش ها می پیوندند؟ و چه آسیب هایی از این جنبش ها دریافت می کنند؟[1] این پژوهش با روش توصیفی - تحلیلی انجام می شود. در پایان این نتیجه حاصل می شود که برخی از برخوردهای مدافعین ادیان سنتی در جوامع مختلف ـ در اینجا به‌ویژه در جامعه ی اسلامی ایران ـ همچنین برخی اثرهای مدرنیته، پیوستن زنان به جنبش های نوپدید دینی را ترغیب می کند و نقد دقیق برخوردهای دینی و جنبش‌های جدید، بدون غرض ورزی و بی انصافی می تواند از آسیب های جدی زنان در این شرایط جلوگیری کند.

واژگان کلیدی: جنبش های نوپدید دینی، زنان، آسیب شناسی، فمینیسم، پست مدرنیسم.

مقدمه

قرن بیستم شاهد تغییر گسترده ی حضور زنان در جامعه بود. هرچند که از نظر برخی این حضور سبب برهم ریختگی ساختار سنت‎ های دینی و اجتماعی شد؛ اما خود موجب پایه‌ریزی سنت های جدیدی شد که منافع و عیوب خاص خود را داشت. حسن این حضور، استفاده از نیروی اندیشه، قدرت و قابلیت زنان به‌عنوان نیمی از جمعیت جهان بود و عیب آن هم برهم‌ریختن ساختارهای معمول جامعه و خانواده بدون توجه به پیامدهای کوتاه مدت و بلندمدت آن. این حضور زنانه در عرصه ی اجتماع با جنبش هایی رخ داد که به مجموع آنان فمینیسم اطلاق شد؛ هرچند که فمینیسم در هرکدام از این جنبش ها معانی متفاوت داشت.

در تاريخ، زنانِ منفرد بسياري پيش از پيدايش فمينيسم شناخته شده بودند كه گاه تلاش مي‌كردند تا جايگاه زنان را اندكي بهبود بخشند؛ اما درواقع تا عصر جدید هيچ اقدام خاصي در جهت احقاق حقوق زنان انجام نشد. جنبش فمينيسم اوليه، از اساس توسط زنان طبقه‌ي متوسط و كارگر ايجاد و حمايت شد و خواهان حقوق سياسي و اقتصادي براي زنان بود و بيشتر بر اصول جامعه‌ي سوسياليستي تكيه داشت (ميشل، 1372: 90). به‌همين دليل بسياري پيش از آنكه فمينيسم را نظريه‌اي نظام‌مند بدانند، آن را يك موضع‌گيري سياسي انگاشته‌اند. نظريه‌اي سياسي كه هدف آن تغيير جهان است و همين سبب شده است كه تفكر فمينيستي به‌شدت به جنبش‌هاي ماركسيستي شباهت پيدا كند. البته تفاوت عمده‌اي هم بين اين دو نظريه‌ي بزرگ بود؛ برخلاف ماركسيسم كه آغاز آن فردي است و با نظريه‌های يك شخص رخ داد، فمينيسم در اصول و به‌ ذات كثرت‌گرايانه بود و برآيند تجربه‌ي تك‌تك زناني بود كه در برابر سلطه‌ي مردان مقاومت كردند (منسبريج و اوكلين، 1387: 9).

فعاليت‌هاي انجام شده در اروپا – به‌ویژه فرانسه - و سپس آمريكا تا 1920 میلادی موج اول فمينيسم را رقم زد. فضاي سياسي بعد از جنگ جهاني دوم متأثر از جنگ سرد و فعاليت‌هاي ضدكمونيستي بود، اما از دهه‌ي 60 میلادی با شروع تنش‌زدايي بين شرق و غرب و افول تبليغات كمونيستي جنبش‌هاي بسياري شكل گرفت كه جنبش زنان نيز يكي از آنها بود. در اين دهه زمينه‌ي گفتاري و جو ارزشي مناسبي براي جنبش‌هاي زنان به وجود آمد و روحيه‌ي ليبرالي بر آمريكا و اروپا حاكم شد كه در سايه‌ي آن حقوق مدني اقليت‌ها و گروه‌هاي ناراضي مورد توجه بيشتري قرار گرفت. با اين شرايط بود كه فمينيسم دوباره نيرويي تازه گرفت (مشيرزاده، 1385: 225 - 232).

موج دوم فمينيسم از مبارزه عليه تبعيض جنسي در محل كار برخاست. جنبش فمينيسم در اروپا بيشتر با گرايش‌هاي چپ‌گراي سياسي محشور بود. از نظر فمينيست‌هاي موج دوم، مردسالاري با مجازشمردن كنترل زنان، حاكميت سرمايه‌داري را تقويت كرده و بیشتر کالاها و محصولات را با ارزش‌هاي مردانه ساخته است. اينگونه بحث‌ها موج دوم فمينيسم را به‌سوي جنبشي اجتماعي سوق داد و انواع و اقسام فمينيسم را به وجود آورد. از دهه‌ي 70 میلادی فمينيسم به محيط‌هاي آكادميك كشيده شد و به دانشگاه‌ها راه يافت.

موج سوم فمينيسم پاسخي به پسافمينيسم بود. پسافمينيسم محصول رسانه‌هاي غربي است كه خواننده‌هايي چون مدونا[2]، اسپايس گرلز[3] و گرلي شو[4]، نمونه‌هاي بارز آن هستند. پسافمينيسم نياز زنان براي برخورداري از نگاه مشترك براي فعاليت سياسي را انكار كرد و مدعي شد كه دوره‌ي مبارزات فمينيستي به سرآمده است. اين نگرش كوششي براي تخريب فمينيسم بود. این جنبش زنان را تشویق می کرد تا از وجوه زنانگی و جنسی خود برای غلبه بر مردان بهره بجویند. زنان خواستار دست‌یابی به زیبایی موردپسند مردان شدند تا بتوانند جایگاه قدرت و استقلال خود را در جامعه مستحکم کنند. این موضوع را می‌توان در فیلم‌های بعد از دهه‌ی 80 تا به امروز مشاهده کرد (see also Barrus, 2008).

در مقابل اين نگرش، موج سوم فمينيسم پا به عرصه‌ي حضور گذاشت. در اين موج سياه‌پوستان و زنان جهان سوم نيز به فعاليت‌هاي فمينيستي روي آوردند. اين موج با زير پرسش‌بردن بنيان‌هاي نظري فمينيسم به وجود آمد؛ تمايز جنسيتي، بي‌توجهي به نژادها در هويت زنانه، پافشاري بر اتحاد زنان و بسياري از اين دست ايده‌هاي فمينيستي در اين موج به نقد كشيده شد. در اين موج پذيرفته شد كه تجارب زنان در اقصي نقاط جهان نمي‌توانند تجاربي مشترك باشد، به‌همين دليل فمينيسم نيز در شكل دفاع از حقوق زنان بايد صور مختلف فرهنگي را عرضه كند. درواقع، موج سوم سعي كرد زنان اقشار مختلف جهان را به تحرك سياسي وسيعي ترغيب كند (قيطانچي، 1381). هرچند نظريه‌ي فمينيسم به ظاهر انگاره‌اي واحد در دفاع از حقوق زنان است، اما به مرور زمان دامنه‌ي گسترده و متنوعي را در دل خود جاي داد كه هرکدام از آنها پاسخي جزئي و مقطعي به مسئله‌اي به‌نام زنان بود. نحله‌هايي چون فمينيسم ليبرال، فمينيسم ماركسيست، فمينيسم روان‌كاوانه، فمينيسم سوسياليست، فمينيسم اگزيستانسياليست، فمينيسم پسامدرن و ... نگاه‌هاي متفاوتي بود كه به زن و حقوق او شد (تانگ، 1387: 16).

زمانی‌که فمینیسم و توجه به حقوق زنان در حال رشد بود، مسئله ی دیگری نیز جهان را تحت‌تأثیر قرار داد: بحران معنویت. فمینیسم تلاش کرد که حقوق زنان را ارتقا دهد، اما از این نکته غفلت ورزید که انسان می تواند حقوق فراوانی داشته، اما هنوز از بی معنایی زندگی و بی هویتی در رنج باشد. با فراگیرشدن مدرنیته، بحران هویت و معنویت جهان را فراگرفت. انسان جامعه ی مدرن ـ اعم از زن و مرد ـ که پیش از آن دین را مسئول ناخوشنودی ها و نارضایتی های خویش می دید، با کنار گذاشتن دین و جایگزینی آن با خرد مادی و عقل حساب گر گمان می کرد که آرامش و رفاه را در آغوش می کشد؛ اگرچه جنگ های صلیبی و مذهبی به پایان رسیده بود، جنگ های دیگری آغاز شده بود. جنگ جهانی اول و دوم با تمام قدرت تخریب گری خود -بدون وابستگی به دین و مذهب- جهان را به آتش کشید. بسیاری انسان‌ها در حالتی بهت زده چشم به خاکسترهای باقی مانده از بارقه های خرد ماده گرای آدمی دوختند. رخدادی دیگر که این نگاه را خیره تر کرد، عاقبت انقلاب فیلسوفانه ی مارکسیسم بود. ایدئولوژی مارکسیسم به‌عنوان انسان اندیش ترین ایدئولوژی جهآنکه توانسته بود بخش بزرگی از کره ی خاکی را به تصرف خود درآورد، در نوعی از دیکتاتوری فردی و جمعی فرو رفت و امیدهای بسیاری را به ناامیدی کشاند. بسیاری از انسان‌ها به لحظه ای نوستالژیک در زندگی رسیدند. در این لحظه احساس کردند که گویی گذشتگان آنان خوش تر و رضایت مندتر بودند، پس خواستند قدمی عقب تر بردارند. در عمل، اما عقب‌رفتن با وجود تغییرهای چشم گیر دنیا، گاهی هرگز مقدور نیست. با توجه به مشاهده ی ناتوانی برای بازگشت به گذشته، گذشته را به دلخواه خود تغییر دادند و حتی از آن نیز پیش تر رفته و گذشته های مختلف را بدون توجه به ماهیت قومی و بومی و روان شناختی آن درهم آمیختند و از آن وسیله ای ساختند که اجزا آن نامتجانس و ناهماهنگ بود؛ هرچند قدمی آنان را پیش می برد، اما در عین حال به‌دلیل نداشتن تناسب ارگانیک میان اجزا، پریشانی های بسیاری را نیز به آنان می افزود.

در این میان جامعه شناسان، الهی دانان، روان شناسان و اندیشمندان دیگری به فکر افتادند که چاره ای برای این دست سازه ی فرانکشتاین معاصر بکنند که سر، بدن و اجزا مختلف آن را وصله‌پینه کرده اند و خود تبدیل به هیولایی خطرناک شده است. اما هرکدام از این دانشمندان با اصالت‌دادن به بخش هایی و نادیده گرفتن سنت هایی دیگر نتوانستند مرهمی برای زخم هایی باشند که هیولای جدید برای جامعه ساخته است. جامعه شناسان با چسبیدن به جامعه، روان، مذهب، فلسفه و ... را رها می کنند؛ روان شناسان با توجه‌ی بی حد به روان، جامعه را مدنظر نمی گیرند؛ الهی دانان با چسبیدن به دین در شکل انتزاعی، از واقعیت های جاری در جامعه فاصله می گیرند و فیلسوفان با بیش از حد بهادادن به اندیشه های انتزاعی، لزوم برخی واقعیت ها را از گفتمان خود حذف می کنند. به‌نظر می رسد که هنوز کسی نتوانسته راه حلی برای آسیب های آن بیابد و نه چشم اندازی برای حل کوتاه مدت آن دیده می شود. گاهی برخی از تلاش ها حتی بحران را پیچیده تر نیز کرده اند که استفاده از زور توسط نهادهای قدرت و حکومت، از این راه حل های بحران زاست که هرچند ممکن است در کوتاه مدت از توسعه ی صوری اندیشه های غیراصولی پست مدرن جلوگیری کند، اما چنان زخم های عمیقی برجای می گذارد که با وجود محدود بودن آنان، به‌شدت عمیق و کشنده است. باید گفت که این زخم ها برای زنان بسیار مهلک تر و کشنده تر است؛ زیرا نخست، فضا به‌سمتی رفته که مؤلفه های دینی معمول با همان بافت های قدیمی دیگر پاسخگوی نیاز آنان نیست. دوم، زنان از منظر روانی بیشتر به نهادها و آیین های دینی وابسته اند. همین مسئله زنان را بیش از مردان در برزخ سنت و مدرنیته قرار داده است.

ویژگی‌ کلی جنبش‌ها

پیش از عصر رنسانس و با پشت سرگذاشتن فرهنگ قرون وسطا، اروپا به هیچ وجه حاضر نبود به معنویتی بازگردد که در قرون وسطا از آن رنج کشیده بود و به همین علت دست به گزینشی به زعم خود سهل گیرانه تر زدند و به این جهت به شرق روی آوردند. خصیصه ی اصلی فرهنگ معنوی شرق و به‌ویژه ادیان هند آن بود که به هیچ وجه بدعت و تکفیر در میان آنان وجود نداشت و از تساهل و تسامحی بسیاری برخوردار بود. غرب به شرق روی آورد تا دچار بایدها و نبایدهای سخت گیرانه ی مسیحیت کلیسایی نشود. از میان فرهنگ های شرقی وام‌گرفته شده توسط غربیان، به علاوه ی روان شناسی، اسطوره شناسی و ... ادیانی جدید به‌وجود آمدند که هرچند به ظاهر بیشتر آنها وابسته به دین یا آیینی در گذشته بودند، اما درواقع بر طبق امیال انسان معاصر تنظیم شده‌اند. انسان معاصر هم درد بی معنویتی و بی هویتی کشیده است و همچنان در کلاف سردرگم تکنولوژی و مدرنیته گیر افتاده است. چنین انسانی می خواهد با چند جمله ی قصار و چند عمل ساده، معنویتی برای خود دست و پا کند و در سایه ی آن آرام گیرد. همچنین انسان امروز از درد تنهایی نیز رنج می برد. انسان امروز با وجود حداکثر تکثر ممکن و حضور در جمع هایی که پر از انسان های دیگر است، در عمق تنهایی به سر می‌برد. ادیان و یا جنبش‌های نوپدید برای پیروان خود گروهی را فراهم می کنند که با حضور در آن، زیستی برادرانه را تجربه کنند و لحظه ای از تنهایی عمیق خود خلاصی یابند.

ادیان کهن در طی قرن های متمادی شاهد تغییرهای اساسی و دستبردهای بسیاری بوده اند، همچنین پرسش ها و اشتباهات بسیاری که پیروان این ادیان انجام داده اند، بر اصل دین تحمیل شده است. در ادیان جدید هنوز فرصت ابراز اشکالِ پیروان حاصل نشده و هنوز اشکالات و خطاهای پیروان نیز بر دین تحمیل نگشته است. به همین دلیل، چه بسا علاقه ی پیروان ادیان جدید به دین خویش، بیش از پیروان ادیان کهن به دین خود است و از منظر روان‌شناختی، مانند شیفتگی پیروان تمام ادیان کهن در ابتدای پیدایش آنان است.

جنبش‌های جدید متناسب فرهنگ مدرن و پست مدرن، بیشتر به انسان توجه دارند تا خدا. هرچند این ادعا قطعیت ندارد، اما در اکثر آنان چنین است. ادیان جدید با نگاه اومانیستی به دین می نگرند، به همین سبب به علایق انسان امروزی بیشترین توجه را دارد. در قرن بیستم دو جنگ جهانی اول و دوم رخ داد. همین مسئله باعث واکنش شدید مردم به جنگ و گرایش عمیق آنان به صلح و آرامش شد. بر همین‌مبنا، بیشتر ادیان جدید به این مسئله توجه کردند که صلح آرزوی بنیادی این نسل است و باید به سمت‌وسویی حرکت کنند که بحثی از خشونت و جدال به میان نیاید. به همین دلیل رعایت تساهل و تسامح حداکثری تبدیل به اصول تغییرناپذیر جنبش‌های جدید دینی شد.

علل اقبال زنان

از مهم ترین دلایل - پس از دلایل عمومی دوران پست مدرن - دلزدگی زنان از فرهنگ و دین رسمی جامعه است. بسیاری از محققین و پژوهشگران در هنگام پاسخ گویی به انتقاداتی که از جامعه ی اسلامی ما در این زمینه می شود، فراموش می کنند که نمی توان به‌صرف طرح برخی از گزاره های خوب اسلام ـ که قابل انکار هم نیستند ـ نظام حقوقی و فرهنگی ای را ندیده گرفت که نسبت به زنان جفاهایی نیز داشته. به‌قطع راه بهبود شرایط نامطلوب زنان در جامعه ی فعلی روی آوردن به جنبش های معنوی جدید نیست که این مصداق خود را از چاله به چاه انداختن است. اما برای اینکه بتوانیم در طولانی مدت، رویکرد زنان را نسبت به فرهنگ اسلامی و ایرانی تغییر دهیم، نیازمند نقد و آسیب‌شناسی خود هستیم.

زنان در ايران به مراتب بیش از مردان در برزخ ميان سنت و مدرنيته به‌سر می برند و فشار سنت و پاره اي از باورهاي اعتقادي و سياست هاي رسمي، همچنين بيگانگي جامعه با ارزش فرديت و تجددطلبي، خروج زنان ايراني از اين برزخ را كندتر و دشوارتر کرده است. مهرداد درویش پور معتقد است که فردگرایی مدرنیته به لحاظ ساختاری چندان تأثیری در جامعه ی مردان ایجاد نکرده است و پدرسالاری حاکم جوامع سنتی سبب شده است که فردگرایی مردان در جوامع مدرن چندان مورد چالش نباشد، اما فردگرایی زنان که به لحاظ تاریخی نسبت به مردان بسیار متأخر است، آشکارا مقابل سنت ها قرارگرفته و این توهم را در زنان ایجاد کرده است که تنها سنت گرایان هستند که نوعی زن ستیزی دارند و زنان را صرفاً به‌عنوان مادر، همسر و جنس دوم می نگرند (درويش پور، 1379: 63-60).

گفتمان اصلی اسلامى درباره زن دارای دو ویژگی بنیادی است که این دو ویژگی تا حدود بسیاری باعث شده که زنان نتوانند در جامعه ی امروزی به نقش راستین و حقوق متناسب خود دست یابند.

  1. سنت گرایى و التزام به نص: گفتمان اسلامى هرچند در موضوعات اقتصادی و سیاسی به‌دلیل دلبستگى به قدرت و علاقه مندى به ایجاد تغییر در آن، به اجتهاداتى جدید روی آورده است، اما در زمینه ی مسائل متعلق به زن، با شعار التزام به نص، از تلاش فکرى و اجتهادى باز مانده است؛
  2. تاریخ گرایى و سطحى نگرى: گفتمان اسلامى ایده های خود در مورد زنان را محدود به تجربه ی تاریخى عصر نبوى کرده است. این جریان، تکریم پیامبر از زنان و یا مشارکت زنان صحابه را به‌عنوان نشانه هاى توجه اسلام به حقوق زن مطرح مى کند، بى آنکه بداند با چه شیوه اى قرار است وضعیت فعلى زنان را جهت دهد، یا اینکه چگونه مى تواند از این تجربه به‌عنوان وسیله اى براى تبیین زندگى روزمره در قرن پانزدهم هجرى بهره برد (رئوف عزت و مظفرى، 1381: 60-52).

بسياري از اهالی فرهنگ براین اعتقادند كه برای بررسی وضعيت فرهنگي هر جامعه، باید وضعيت زنان را در آن جامعه مورد بررسي قرار داد. باید دانست که در آن جامعه به زن چگونه نگريسته مي شود و زنان از چه موقعيتي برخوردار هستند. از اشکالات بزرگ معلمان و محققان و قانون گذاران جامعه ی ما در هنگام وضع قوانین به‌طورکلی ـ و قوانین مرتبط با زنان به شکل اخص ـ عدم توجه به، تغییر نگاهی است که در امر اخلاقی جامعه ی امروز رخ داده است. در این جامعه، قانون گذار حامی الگوی سنتی اخلاق است، اما بسیاری از افرادی که قرار است قانون برای آنان اجرا شود، تابع اخلاق مدرن و پست مدرن هستند. این مسئله جامعه را در نسبت با قوانین گروه بندی می کند: حامیان الگوی سنتی، قانون را به سهولت اجرا می کنند و نسبت به دیگرانی که قانون برای شان منطقی نیست، برخوردی خشمگینانه یا تحقیرآمیز دارند. در برابر آنان حامیان و معتقدان الگوی مدرن و پست مدرن نیز با مجموعه ای از خشم و تحقیر، هر جا که در توان شان باشد قانون را زیر پا می گذارند و جمعی که هنوز در بین پذیرش قانون قدیم و جدید بلاتکلیف هستند، گاهی ریاکارانه و گاهی از سر ناچاری به قانون تن می دهند. تن‌دادنی که ضمانت اجرایی کافی نیز ندارد و در نهایت چنین ملغمه ی در هم جوشی از موضع گیری جامعه در برابر قوانین اخلاقی به‌وجود می‌آید.

در میان این گسل اخلاقی و در غیاب قانون گذاران حامی الگوی سنتی، قانون گذارانی جدید متولد می شوند و الگوهایی ارائه می دهند که بتوانند به محبوبیت حداکثری در بین همه ی اقشار دست یابند و یا دست‌کم کمترین میزان چالش را با الگوهای اخلاقی مختلف داشته باشند. این قانون گذاران جدید، همان پایه‌گذاران جنبش هایی هستند که از آنان تحت‌عنوان جنبش های نوپدید دینی یاد می‌کنند. اما پیش از آنکه بخواهیم نوع اخلاقی که جنبش ها در جامعه تزریق می کنند را مورد نقد قرار دهیم، بهتر است با ویژگی های جدید اخلاقی جامعه بیشتر آشنا شویم که اثرپذیرنده از دیدگاه های جهانی اخلاق است.

در حالی‌که چشم انداز مدرن در اخلاق، به معنای جست‌وجوی مبانی اخلاق و توجیه قطعیت آن است و مدرنیته وجود قوانین و اصول اخلاقی را مسلم می گیرد، اخلاقپست مدرن اخلاقی بدون اصول اخلاقی است. به باور پست مدرنیست ها، اخلاق فلسفی و سنتی چه نتیجه گرا باشد یا وظیفه گرا، نمی تواند ارتباطی با اخلاق پست مدرن داشته باشد؛ زیرا نظریات مبناگرایانه ی اخلاقی قادر به پاسخگویی صحیح به معماهای اخلاقی نیستند (خزاعی، 1387: 69-70). اخلاق پست مدرن احتیاج‌های جدیدی را نیز در جامعه ایجاد کرد که این احتیاج‌ها با دین های رایج جامعه دارای تضادهای شدید بود. این تضادها به‌دلایل بسیاری با جنسیت نیز پیوند عمیقی یافت. به‌طبع اندیشمندان و متفکران بسیاری تلاش کردند، به اقتضای نیازمندی جنسیتی به قوانین اخلاق پست مدرن، بنیان هایی نو را در آیین ها و اصول دینی بیافریند که برخی از ادیان جدید و جنبش های نوپدید دینی واکنشی به این وضعیت اخلاق پست مدرن نیز بوده است.

نکته ای که باید به آن توجه شود این است که جنبش های زنان در مذهب نیز، مانند جنبش های غیرمذهبی نظیر فمینیسم از دو دیدگاه نگریسته می شود. برخی بر این عقیده اند که زنان باید جبهه ای عمل کرده، فرهنگ سنت های جنسیت گرا را طرد کنند. برخی دیگر براین باورند که باید معیارهای سنتی فرهنگ ها را اصلاح کنند. این طریقه به ویژه در ارتباط با کارهای مذهبی دارای اهمیت است. از فعالیت های معناگرای زنان که تا حدودی با ادیان در چالش قرارگرفته است، می توان از شکل گیری برخی از نهضت های زنان که بازیافت مجددی است از عقاید گذشته های دور و نیز تطابقی است با معیارهای مورد طرد ادیان اصلی مثال آورد. این مسئله می تواند به معنی ایجاد میل جدید به پرستش الهه ی مادر یا اعتبار بخشیدن به زنان کاهن و افسانه های بت پرستی و عمل به آداب و رسوم عامیانه باشد. فمینیست های یهودی، افسانه ی لیلیت[5]، نخستین همسر آدم - که همچون آدم از خاک آفریده شده بود – را دوباره احیا کرده اند[6].

الیزابت پاتیک معتقد است جنسیت جنبه ی اجتماعی است و هر فرهنگ ایده هایی درباره ی جنسیت تولید می کند، اگرچه در طول تاریخ ایده‌ها تغییر می کنند. دین در این روند نقش منتقدانه دارد. مردم مذهبی در برابر تغییرات مربوط به جنسیت مقاومت می کنند؛ زیرا واهمه ی برهم ریختگی نظام های اجتماعی و خانوادگی را دارند. در کتاب زنان در ادیان نوین، الیزابت پاتیک درصدد است تا گفتمان های جنسیتی در جنبش های نوین معاصر را مطرح کند (Puttick, 1997: 101-120).

غالب ادیان در شئونات و قوانین خود نقش های جنسیتی مشخصی برای زنان و مردان پایه ریزی کرده اند. در اکثر ادیان حتی در نقش های عبادی نیز، مردان سخنگو و رهبر و زنان شنونده و مرید به‌حساب می آیند. اما در بسیاری از جنبش های نوپدید دینی، امکان دسترسی برابر به امکانات اجتماعی و فردی برای زنان و مردان گذاشته شده است؛ زیرا زنان در قرن بیستم و بیست‌ویکم از مهم ترین مشتریان جنبش‌های دینی به‌شمار می آیند و این جنبش ها بیشترین توان خود را به‌کار می برند تا آنان را راضی نگه دارند. در جوامع امروزی دیگر زنان نقش ها و وظیفه‌های سنتی نظیر همسری و مادری را بر نمی‌تابند. مدل وظیفه‌های زنان از سوی جریان‌های سنتی ادیان به‌نظر می رسد با نیازهای زنان در جامعه ی امروز غربی و بخش بزرگی از زنان جامعه شرقی مغایر است. برای زنان دو راه حل باقی می ماند: اول اینکه در جریان اصلی دینی باقی مانده و درصدد ایجاد تغییر در آن برآیند و راه حل دوم، دستیابی به معنویت در مسیر دیگر است. هرچند برخی جنبش ها همان نقش و رابطه ی میان زن و مرد به سبک سنتی را تأیید می کنند، اما در برخی، رهبری کاریزماتیک – مانند اشو - به زن قدرت معنوی برتری می دهند (Crowley, 1998: 127-129). همین مسئله ممکن است زنان زیادی را به چنین جنبش هایی جذب کند.

از دیگر مشکلات سنتی زنان که کمتر مورد توجه قرارگرفته، تمایلات جنسی است. ادیان بیشتر به‌دنبال کنترل رفتارهای جنسی اعضای خود بوده اند. داشتن رابطه ی جنسی بدون ازدواج ممنوع است و رفتار برخلاف این هنجار با مجازات و سرزنش بیشتری برای زنان نسبت به مردان همراه است. نقش زن مذهبی این است که به‌عنوان همسر خدمات جنسی به همسر خود بدهد و به‌عنوان مادر نیاز کودکان را برطرف کند. تمایل جنسی زنان و دیگر نیازهای آنان اغلب نادیده گرفته می شود. این مسئله ای است که برخی جنبش های نوپدید دینی با توجه به آن و در جهت کسب رضایت زنان توانسته اند، مورد اقبال زنان قرار گیرند (Ibid: 130). البته در این زمینه الیزابت پاتیک نیز معتقد است که برخی جنبش های نوپدید دینی از قدرت خود برای سوءاستفاده از زنان بهره می جویند. هرچند آن را در جهت رشد و تعالی زن معرفی می کنند (Puttick, 1997: 151-174).

دکتر لورا وانس، معتقد است که زنان نقش های گوناگونی در جنبش های نوین دینی ایفا می کنند، حتی گاهی نقش رهبری جنبش ها را نیز به عهده دارند، اما در بسیاری موارد به مرور از نقش رهبری به حاشیه رانده می شوند. در برخی از جنبش های نوین دینی نقش های جنسیتی مردسالارانه هستند، درحالی‌که در بیشتر جنبش ها برای زنان و مردان به تساوی نقش قائل شده اند و آموزه های آنها به نقش زنان و دختران تصریح می کنند. وانس می گوید. ارتباط دین، جنسیت و اعمال و عقاید دینی با هویت فردی و جمعی مرتبط است. همچنین که هنجارها و ایده آل های اجتماعی فرصت های موجود برای زنان را محدود می کند و ادیان سنتی از این عوامل محسوب می شود (Wessinger, 2015: 3).

بسیاری از جنبش های نوین دینی زنان را از رهبری اجتماعی و معنوی کنار می گذارند. اکثر زنان در جنبش های قدیم و جدید تنها پیرو هستند و نه رهبر. اما با تحولات جهانی، زنان قدرت اثرگذاری بر جامعه ی سکولار را به‌دست گرفتند، به ویژه در موضوعاتی چون ازدواج اجباری، سوءاستفاده ی جنسی، سقط جنین و .... به همین دلیل بیشتر جنبش های نوپدید دینی زنان را وارد دایره ی رهبری اجتماعی و معنوی خود می کنند. از طرف دیگر، زنانی‌که عضو جنبش می شوند روابط بیشتر و همچنین ظرفیت بهتری برای همدلی برای همدیگر پیدا می کنند. در بحران اقتصادی، آنان فشار بیشتری را به علت بیکاری متحمل می شوند. زنان ممکن است جمعیت عظیمی از جهان را شامل شوند، اما در جامعه و سیستم های غالب آن در حاشیه هستند. زنان به نسبت مردان در گروه های خاص و اقلیت های قومی و ... بیشتر مورد تبعیض هستند. به این دلیل آنان عضو جنبش ها می شوند تا از ظلم و سوءاستفاده ها رها شوند (Coltri, 2013). هرچند که در موارد بسیاری هم از ظلم و ستم رهایی نمی یابند.

الیزابت پاتیک معتقد است، اگرچه تعداد کمی از جنبش ها نقش های جنسیتی را دچار تغییر و تحول کرده اند، اما زنانی‌که عضو این جنبش ها هستند، تصور می کنند مشارکت آنها کار سنتی زنان در خانه را متحول کرده؛ زیرا در برخی اندیشه ها محمل هایی ایجاد شده تا هر کار کوچک زنان، همانند تمیز کردن خانه، فرصتی برای مراقبه یا ابراز خلوص خود نسبت به رهبرشان معرفی شود (Puttick,1997: 129-150). درواقع در بسیاری از جنبش های نوپدید دینی، از روحیه ی محبت و بخشندگی زنان سوء استفاده می شود،

انحراف‌ جنبش‌ها

خطرهاى ناشى از جنبش هاى نوپدید دینى را برای زنان می توان در دو دسته تقسیم کرد. دسته ی اول همان خطرهایی است که جنبش ها برای همه - اعم از زن و مرد ـ ایجاد می کنند. دسته ی دوم خطرهایی است که به زنان اختصاص داشته و آنها را تهدید می کند. وقتى جنبش ها ویژگى هایى از قبیل پافشارى بر این نکته را از خود بروز مى‌دهند که آنان افراد برگزیده بوده و حقیقت تنها نزد آنها است.

در این صورت اگر رهبر جنبش پاسخگو نباشد و ساختار حاکمیتى شکل گیرد که تبعیت و فرمانبردارى بى چون و چرا را بطلبد و وابستگى مادى، معنوى و اجتماعى روزافزون را رواج دهد و یا گروه را از بدنه ی جامعه جدا کند، همه‌ی این موارد مى تواند نشانه‌هایی از خطری بالقوه تلقى شود. البته هر جنبش مشکلات واقعى خاص خود را دارد؛ یکى ممکن است از اعضاى خود پول طلب کند و دیگرى از قدرت کار آنها بهره کشى و دیگر آنکه چه بسا از اعضایش انتظار داشته باشد که زندگى‌ای بدون همسر را در پیش گیرند و یا آنکه از آنها بخواهد در خوش گذرانى جنسى غوطه ور شوند. هرکدام از این نمونه ها می تواند سلامت زیست انسان را به‌خطر بیاندازد. برخى جنبش هاى نوپدید دینى نیز ممکن است ترس و احساس گناه را برانگیزانند و برخى به عکس هرگونه احساس مسئولیت را بزدایند. البته به‌ندرت، یک جنبش نوپدید دینى ممکن است، اعضایش را به‌سمت زندگى‌ای پر از فریب، قساوت و جرم سوق دهد (طالبی دارابی، 1386).

اما چنانچه گفته شد، برخی از خطرها بیشتر زنان را تهدید می کند. سوءاستفاده ی جنسی، به‌ویژه در روابط مرادی و مریدی، از مهم ترین آنها است. الیزابت پاتیک در مقاله ی «زنان در جنبش های دینی نوین» نمونه هایی از سوءاستفاده ی جنسی از زنان را تشریح کرده است: «بزرگ ترین مقیاس سوءاستفاده ی جنسی در یک جنبش نوین، یک جنبش مسیحی به نام «فرزندان خدا» است که به خانواده نیز شناخته می شود. دیوید برگ – رهبر این جنبش - با پیروان مؤنث خود روابط جنسی چند نفری داشت و اعضاء را تشویق می کرد که راه وی را دنبال کنند. روشی که این جنبش برای آن مشهور شده، شیوه ای برای عضوگیری است که برگ و همسرش برای آن ابداع کردند، به این شکل که اعضای مؤنث نوکیشان را از طریق فحشا به جنبش بیاورند» (پاتیک، 1386: 162).

«بسیاری از گوروها ازجمله ماهاریشی ماهش یوگی، موکتاناندا، دا آوابهاسا و سوامی راما متهم به سوءاستفاده ی جنسی شده اند. چند رسوایی که بیشتر به‌دلیل اعتراض‌های پرهیاهوی زنان فاش شده، بودیسم را در غرب به لرزه درآورده است. به ویژه چوگیام ترونگپا، به‌دلیل داشتن همبستران متعدد که آنها را مصاحب می نامید و به الکلیسم مشهور است. او بسیاری از همبستران خود را به ایدز آلوده کرد. سوگیال رینپوشه حامی ترونگپا و پس از دالایی‌لاما مشهورترین لامای تبتی در غرب بود» (همان: 163).

از دیگر آسیب‎ هایی که در جنبش های نوپدید نسبت به زنان داشته‌اند، ازدواج های تحت کنترل است و همچنین ترغیب زنان به عشق آزاد و لذت‌گرایی به مثابه ی مسیری معنوی. این آسیب ها زنان را دچار بی‌امنیتی و فقدان خانواده کرده است. به‌نظر می‌رسد که دو مورد آخر، یعنی عشق آزاد و طریق لذت به مثابه ی مسیر معنوی، متأثر از اخلاق پست مدرن ایجاد شده است.

جنبش های نوپدید دینی از طریق ابداع اصول اخلاقی جدید، آسیب هایی را به نظام های اخلاقی تثبیت شده ی وارد می کند؛ البته بسیاری از این اصول اخلاقی جدید، ساخته و پرداخته ی ادیان نوین نیستند، بلکه به‌واسطه‌ی تأثیر از اخلاق پست‌مدرن موجب رواج آن شده‌اند. در میان این موارد، بخش هایی مشخص وجود دارند که حیات اخلاقی و انسانی دختران و زنان را متحول کرده است. از میان آنها سه مؤلفه اثر پررنگ تری بر حیات مادی و معنوی زنان داشتند:

  1. عفیف‌بودن به‌عنوان یک ضد ارزش: امروزه در جوامع غربی عفیف‌بودن یک گناه نابخشودنی محسوب می شود، از طرف دیگر، بسیاری از اینکه در زندگی برای فعالیت های جنسی تحت فشارند، رنج می برند و نمی دانند چگونه در برابر این فشارها مقاومت کنند (شلیت و دموس، 1389: 31 - 33). وانگهی، امروزه بیماری های مقاربتی به‌سبب روابط متعدد جنسی به یک مشکل تبدیل شده و سالانه موارد و ابعاد جدیدی از این بیماران شناسایی می شوند. واقعیت ناراحت کننده اینکه بسیاری دختران نوجوان بدون اینکه خودشان بخواهند، رابطه ی جنسی برقرار می کنند. در زندگی واقعی، هرچه نوجوانان تجربه ی جنسی بیشتری داشته باشند، بیشتر دچار افسردگی می شوند و دست به خودکشی می زنند. این مسئله در مورد دختران بیشتر صدق می کند. آمارها نشان می دهد که بسیاری از دختران، با میل و اختیار خود رابطه ی جنسی برقرار نکرده اند، بلکه بیشتر آنان به‌علت نگرانی از عصبانیت پسران به این کار تن داده اند. اما حتی وقتی این کار با میل هم صورت می گیرد، اغلب به پشیمانی می انجامد (همان: 36 - 38)؛
  2. عشق آزاد و روابط جنسی منهای عشق: اینگونه ارزش ها - به طور خودآگاه و ناخودآگاه - جنبش های نوپدید دینی را تحت تأثیر قرار داده است، به‌گونه ای که در بسیاری از آنها قوانین مربوط به عفت رنگ باخته و یا تحت‌تأثیر برخی تفکرات شرقی، مانند تانترا، نوعی از رابطه ی جنسی تشویق و ترغیب می‎شود. زنان در جوامع غربی پشت تریبون ایستاده اند و با صدای بلند حقوق خود را مطالبه می کنند، اما گاهی فراموش می کنند که هر حقی مسئولیتی به‌دنبال دارد و گاهی چنان از مسئولیت حقوقی که مطالبه می کنند ناآگاهند که در نهایت خود را بازنده ی قطعی میدان و افسرده و ناامید می یابند. ارائه ی تصویر منفی از ازدواج از این دست مشکلات در جوامع غربی است که کم کم به شرق نیز سرایت کرده است. در جوامع مدرن ارائه ی تصویر منفی از ازدواج، مشکل کوچکی است. زنان حتی گاهی حق ندارند از مبتلا شدن به بیماری های مقاربتی اظهار نگرانی کنند؛ زیرا که ممکن است طرف مقابل شان ناراحت شود. در حالی‌که احساسات و عواطف و حتی دغدغه های زنان در زمینه ی سلامت خود تا حد ممکن سرکوب شده است (همان: 106)؛ جنگ با عواطف زنانه، اشتباهی بود که برای رسیدن به حقوق مساوی رخ داد و هنوز نیز این اشتباه تکرار می شود. در غرب اشخاصی‌که به نوجوانان مشاوره می دهند، به آنان می گویند باید تمام احساسات و عواطف خود را پیش از برقراری روابط جنسی کنار بگذارند. یکی از این توصیه های شگفت انگیز می گوید: باید روابط جنسی را از عشق تفکیک کرد. این مسئله در گذشته نشانه ی بیماری بوده و اکنون از نشانه های بارز بلوغ به‌حساب می آید (همان: 109 - 110)؛
  3. تفکرات مردسالار بخشی از فمینیست ها!: از مهم ترین اشتباه‌های فمینیسم رایج، این اندیشه است که زنان باید به موقعیت مردان دست یابند و این نکته را با موضوع کرامت زن اشتباه می‌گیرند. گاهی از فمینیسم استفاده می کنند تا نشان دهند با مفهوم کرامت مخالف اند. گاهی مفهوم وقار بسیار خوشایند است در حالی‌که از نظر مسن ترها این صفت مشکل اصلی است. امروزه گاهی فمینیست ها با جلوه نمایی زن برای جنس مرد مخالفند، اما عده ای آن را از حقوق و آزادی زنان برمی شمرند. اگر فکر اصلی موج اول فمینیسم این بود که تفکر زنان و نه جسم آنها جدی گرفته شود، در سال های اخیر، فمینیسم گاهی در مسیر یکسره مخالفی قرارگرفته است تا آنجا که حتی عده ای از رهبران فمینیست جدید، جلوه نمایی زنان بی بندوبار را با داوطلبانه کارکردن در سرپناه های زنان مساوی دانسته اند، چراکه در هر دو، این ظرفیت وجود دارد که زنان را به‌شکل مثبتی بنیادستیزی کنند. به طوری که حتی جریان قدرت دخترانه در آمریکا که در اوایل دهه ی 1990 با تفکری ایده آل آغاز شد - و با انتقاد از آزار و اذیت جنسی، امید خود را برای ایجاد جامعه ای انسانی تر مطرح می کرد- ده سال بعد بازی را به گونه ای تغییر داد که دختران هم بتوانند، مانند پسران نقش تجاوزگران جنسی را ایفا کنند (همان: 203 - 208). بخشی از فمنیست ها با کم ارزش کردن زنان خانه دار آنان را مانعی برای پیشرفت بشری دانستند و با حمله به همجنسان خود، سطح زندگی زنان سنتی را به مراتب پایین تر از سطح مطلوب زندگی داوری کردند و جنبش زنان کم کم با واردکردن ارزش گذاری های جدید، نوعی دیگر از محدودیت در انتخاب را به زنان تحمیل کرد. این شیوه ی انتخابی جدید، نتایج ناسودمندی نیز داشت. رفتارهای خشونت آمیز دختران هر سال بسیار افزایش می یابد. حوادث خشن تر، جدی تر و خطرناک تر شده اند و دامنه ی آنها به بازداشت و زندان هم کشیده می شود. استفاده از انواع سلاح ها در درگیری ها و مشاجرات میان دختران در حال افزایش است و خشونت های فیزیکی هرچند هنوز در سطح خشونت پسران نیست، اما روندی رو به رشد دارد. امروزه مهر و عطوفت زنان هم مورد تردید واقع می شود. گاهی برخی از فمنیست‌ها زنان را به پرخاشگری به شوهران ترغیب می کنند و فداکاری سنتی زنان را کاری احمقانه برمی شمرند. به روشنی می بینیم در میان آرا برخی از فمنیست ها، هیچ معیار و میزانی برای شایسته و ناشایسته بودن رفتار وجود ندارد (همان: 214 - 228).

اینها رویکرد برخی از فمینیست هایی است که نگارنده آن را مردسالاری فمینیست ها نام می نهد. در قرن اخیر بسیاری از فمنیست ها، ملاک عملکرد مردان را به‌عنوان اصلی برای آزادی زنان پذیرفتند و خواهان انجام آن توسط زنان شدند. این همان مسئله ای است که بسیاری از تلاش های درست و به حق اقشار مختلف زنان در به‌دست آوردنِ حقوق انسانی خود را تحت الشعاع قرار داد و مخدوش کرده است. نه تنها باعث ایجاد مخالفت های شدید جوامع سنت گرا درباره حقوق زنان می شود که باعث می گردد زنان روح، روان و فطرت خود را نیز نادیده بگیرند و اعمالی انجام دهند که به‌خودی خود با هویت شخصی شان در تضادی آشکار قرار می گیرد. چنین فمینیست هایی در اعمالی صددرصد واکنشی، ابتدا پذیرفته اند که تنها، کاری که مردان انجام می دهند دارای اهمیت استراتژیک در حیات است و سپس با انکار خودی، تقلید از آنچه مردان انجام می دهند را الگوی فعالیت خود قرار داده اند.

نتیجه‌گیری

به‌نظر می رسد آسیب شناسی در حوزه‌ی رابطه زنان و جنبش‌های نوپدید دینی به دو دسته تقسیم می شود: ابتدا برخی مؤلفه های ادیان جدید که به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم ناشی از اقتضائات جامعه ی مدرن و تعریف‌های آن هستند به شکلی همگانی در دنیا القا می شود و بخش دیگر به‌موارد خاص جنبش ها و برخی مسائل درون جنبشی تعلق دارند. از نظر مؤلف بیشتر آسیب های جنبش های مدرن نه به‌جهت مؤلفه های دینی خاص، بلکه به‌سبب نوع نگاهی است که جنبش ها از جوامع مدرن و پست‌مدرن وام گرفته اند. این مهم که در متن نیز به آن اشاره شد، عبارت است‌از: ابتدا عفیف‌بودن تبدیل به یک ضد ارزش شده است، دوم اینکه عشق آزاد در مقابل خواهش ازدواج نوعی بلوغ به‌شمار آمده و سوم اینکه برخی از فمینیست ها گرایش‌هایی را در میان زنان رایج کرده اند که بیشتر ارزش های مردان به‌شمار می رود. اما بسیاری از منتقدان جنبش های مدرن دینی مواردی چون: نگاه مردسالارانه برخی گروه ها، سؤاستفاده های جنسی، برهم ریختن نهاد خانواده و تغییر آن به‌شکل نوعی کمونیسم جنسی، سقط های اجباری و یا ازدواج های اجباری و برنامه ریزی شده را از آسیب هایی می دانند که این جنبش ها به آنان دامن زده اند.

 

فهرست منابع

  1. پاتیک، الیزابت (1386) زنان و جنبش های دینی نوین، ابوالفضل حقیری قزوینی، تهران: کتاب نقد، شماره ی 45، 155-184.
  2. تانگ، رزمري (1387) نقد و نظر: درآمدي جامع بر نظريه‌هاي فمينيستي، منيژه نجم عراقي، تهران: نشر ني.
  3. خزاعی، زهرا (1387) اخلاق پست مدرن، مقالات و بررسی ها، دفتر 90، زمستان.
  4. درويش پور، مهرداد (1379) طرحي از زن ايراني در برزخ سنت و مدرنيته، بازتاب اندیشه، شماره 6.
  5. رئوف عزت، هبة؛ محمدحسین، مظفرى (1381) مسئله ی زنان در گفتمان نوگراى اسلامى، بازتاب اندیشه شماره 30.
  6. ستاری، جلال (1386) سیمای زن در فرهنگ ایران، تهران: نشر مرکز.
  7. شلیت، وندی؛ نانسی‌لی، دموس (1389) دختران به عفاف روی می آورند، سمانه مدنی و پریسا پورعلمدار، تهران: نشر معارف.
  8. طالبی‌دارابی، باقر (1386) ادیان جدید: درآمدى بر جنبش هاى نوپدید دینى: الین بارکر، فصلنامه ی هفت آسمان، شماره 15.
  9. عبدالكريمي، بيژن (1380) مونيسم يا پلوراليسم (تحليل و نقد ديدگاه داريوش شايگان در افسون‌زدگي جديد)، تهران: يادآوران و مركز بين‌المللي گفت‌وگوي تمدن‌ها.
  10. قيطانچي، الهام (1381) موج‌هاي فمينيسم؛ تاريخچه‌اي كوتاه، تهران: توسعه.
  11. مشيرزاده، حميرا (1385) از جنس تا نظريه‌ي اجتماعي: تاريخ دو قرن فمينيسم، تهران: شيرازه.
  12. منسبريج، جين؛ سوزان‌مولر، اوكلين (1387) دو جستار درباره‌ي فلسفه‌ي سياسي فمينيسم، نيلوفر مهديان، تهران: ني.
  13. ميشل، آندره (1372) جنبش اجتماعي زنان، هما زنجاني زاده، تهران: نيكا.
  14. نوع‌پسند اصيل، سيدحسين (1379) مأثورات اساطيرالاولين، تهران: پرسش.
  15. هولم، جین؛ بوکر، جان (1387) زن در ادیان بزرگ جهان، علی غفاری، تهران: چاپ و نشر بین الملل.

 

  1. Barrus, Julia (2008) The History of Female Body Image, Female Body Image, N.p. 26 June, 2008. Web. 9 March.
  • Coltri, Marzia A (2013) A Feminine Psychology/Philosophy in NRMs: On the Problem of Empathy, A paper presented at the 2013 CESNUR conference in Falun, Sweden.
  1. Crowley, Vivianne (1998) Women in New Religions, Journal of Beliefs & Values: Studies in Religion & Education, Vol. 19, No.1, UK: Routledge, pp. 127-130.
  2. Puttick, Elizabeth (1997) Women in New Religions: In Search of Community, Sexuality, and Spiritual Power, New York: St. Martin's Press, 1997.
  3. Wessinger, Catherine (2015) Women in New Religions an interview with Dr. Laura Vance, The World Religions and Spirituality Project Forum.

 

 

پی نوشت ها

* . استادیار دانشکده هنر و معماری دانشگاه تربیت مدرس؛ .madani7448@yahoo.com

** . کارشناسی ارشد ادیان و عرفان تطبیقی دانشگاه علوم و تحقیقات.

 

[2]. Maddona

[3]. Spice Girls

[4]. girly shows

[5]. Lilith

[6]. لیلیت چهره ای قدرتمند و حتی شیطان گونه دارد. او خواهان برابری با آدم بود و هنگامی که آدم با خواسته ی او موافقت نکرد، او را برای همیشه ترک کرد. زنان یهودی مجله ای دارند که عنوانش لیلیت است. دو تن از زنان هندی نیز نام انتشاراتی خود را کالی، الهه ی وحشت آور و قدرتمند هندو گذاشته اند. برخی از جنبش های زنان، ضدمذهب هستند. جنبش ضدکنفوسیوسی در چین، مخالف معیارهای پدرسالارانه ای است که کنفوسیوس برای جامعه قائل بود. در آسیا و خاورمیانه برخی زنان به فمینیست مادی گرا و مارکسیسم روی آورده اند و در اروپا و آمریکا شماری از زنان نسبت به توانایی در اصلاح وضع زنان ناامید شده و معتقدند که اصلاح سنت ها و عرف و عقایدی که عمیقاً ریشه در تصورات پدرسالارانه دارد، ناممکن است (هولم و بوکر، 1387: 31).

این موضوعات را نیز بررسی کنید:

جدیدترین ها در این موضوع

ملاحظاتی انتقادی درباره دیدگاه‌های دالایی‌ لاما

ملاحظاتی انتقادی درباره دیدگاه‌های دالایی‌ لاما

از فرقه‌های مهم بودایی در تبت، فرقة «گه ـ لوگ ـ په» یا همان دالايي‌لاماست که به لاماییسم نیز مشهور است. مشهورترین رهبر این شاخه، تنزین گیاتسو، معروف به دالایی‌لامای چهاردهم است. عقاید گوناگون این شاخة بودایی، با تفاوت‌هایی، بیشتر بر پایة بودیسم سنتی شکل گرفته‌ است
بررسي مكانيسم‌ هاي نفوذ و تغيير شيوه‌ي زندگي افراد توسط فرقه‌ گرايي جديد

بررسي مكانيسم‌ هاي نفوذ و تغيير شيوه‌ي زندگي افراد توسط فرقه‌ گرايي جديد

فرقه‌ها يا كيش‌ها، ساختارهاي پيچيده‌ي اجتماعي- اعتقادي‌ هستند كه در دنياي كنوني براي پر كردن خلاء ناشي از سكولاريته‌شدن جوامع، هرروزه بر دايره وسعت و قدرتشان افزوده مي‌شود. حضور يك رهبر كاريزماتيك در مرکز ساختار هرمي كه قرائتي شخصي‌شده از دين را عرضه مي‌كند، از مهم‌ترين ويژگي‌هاي فرقه‌ است.
آسیب ‏شناسی رابطه ‏ی زنان و جنبش ‏های نوپدید دینی

آسیب ‏شناسی رابطه ‏ی زنان و جنبش ‏های نوپدید دینی

در دو دهه‏ ی اخیر پای جنبش‏های نوپدید دینی در ایران نیز باز شده است. این جنبش‏ها در میان زنان و مردان پیروانی برای خود یافته‏اند. اما به‌نظر می‏رسد زنان بیشتر درگیر این جنبش‏ها شده‏اند و بیشتر نیز از عملکرد و تعلیمات این جنبش‏ها آسیب دیده ‏اند. در این تحقیق دو پرسش اصلی مطرح می‏شود: چرا زنان به این جنبش‏ها می‏پیوندند؟ و ...
آسيب‌شناسي فرقه‌گرايي جديد در ايران

آسيب‌شناسي فرقه‌گرايي جديد در ايران

در دنياي كنوني، هرروزه بر قدرت فرقه‌ها يا كيش‌ها افزوده مي‌شود. نظام‌هاي پيچيده‌ي شست‌وشوي مغزي، كنترل ذهن و استثمار افراد، از ويژگي‌هاي بارز فرقه‌ها است. در جامعه‌ي ما نيز، به‌رغم محدوديت‌هاي فرهنگي، مذهبي و سياسي در رابطه با فعاليت فرقه‌ها، آنها به‌طور خزنده و خاموش در لايه‌هاي پنهان جامعه در حال فعاليت هستند.
زمینه‌های فرهنگی - اجتماعی گرایش به جنبش‌های نوپدید دینی در ایران (با تأکید بر عرفان حلقه و اکنکار)

زمینه‌های فرهنگی - اجتماعی گرایش به جنبش‌های نوپدید دینی در ایران (با تأکید بر عرفان حلقه و اکنکار)

هدف اصلی این مقاله تبيين زمينه‌هاي فرهنگي اجتماعي گرايش به جنبش‌هاي نوپديد ديني در ايران است. كه از طريق اهداف فرعي، شناخت سبك زندگي جامعه مورد مطالعه و جايگاه رهبران كاريزماتيك، شناخت جايگاه و نقش رسانه‌هاي نوين، تضاد ارزشي، بحران هويت و شناخت جايگاه و تمايل به التقاط‌گرايي پيروان اين جنبش‌ها تحقق مي‌يابد.

پر بازدیدترین ها

آسیب ‏شناسی رابطه ‏ی زنان و جنبش ‏های نوپدید دینی

آسیب ‏شناسی رابطه ‏ی زنان و جنبش ‏های نوپدید دینی

در دو دهه‏ ی اخیر پای جنبش‏های نوپدید دینی در ایران نیز باز شده است. این جنبش‏ها در میان زنان و مردان پیروانی برای خود یافته‏اند. اما به‌نظر می‏رسد زنان بیشتر درگیر این جنبش‏ها شده‏اند و بیشتر نیز از عملکرد و تعلیمات این جنبش‏ها آسیب دیده ‏اند. در این تحقیق دو پرسش اصلی مطرح می‏شود: چرا زنان به این جنبش‏ها می‏پیوندند؟ و ...
آسيب‌شناسي فرقه‌گرايي جديد در ايران

آسيب‌شناسي فرقه‌گرايي جديد در ايران

در دنياي كنوني، هرروزه بر قدرت فرقه‌ها يا كيش‌ها افزوده مي‌شود. نظام‌هاي پيچيده‌ي شست‌وشوي مغزي، كنترل ذهن و استثمار افراد، از ويژگي‌هاي بارز فرقه‌ها است. در جامعه‌ي ما نيز، به‌رغم محدوديت‌هاي فرهنگي، مذهبي و سياسي در رابطه با فعاليت فرقه‌ها، آنها به‌طور خزنده و خاموش در لايه‌هاي پنهان جامعه در حال فعاليت هستند.
ملاحظاتی انتقادی درباره دیدگاه‌های دالایی‌ لاما

ملاحظاتی انتقادی درباره دیدگاه‌های دالایی‌ لاما

از فرقه‌های مهم بودایی در تبت، فرقة «گه ـ لوگ ـ په» یا همان دالايي‌لاماست که به لاماییسم نیز مشهور است. مشهورترین رهبر این شاخه، تنزین گیاتسو، معروف به دالایی‌لامای چهاردهم است. عقاید گوناگون این شاخة بودایی، با تفاوت‌هایی، بیشتر بر پایة بودیسم سنتی شکل گرفته‌ است
بررسي مكانيسم‌ هاي نفوذ و تغيير شيوه‌ي زندگي افراد توسط فرقه‌ گرايي جديد

بررسي مكانيسم‌ هاي نفوذ و تغيير شيوه‌ي زندگي افراد توسط فرقه‌ گرايي جديد

فرقه‌ها يا كيش‌ها، ساختارهاي پيچيده‌ي اجتماعي- اعتقادي‌ هستند كه در دنياي كنوني براي پر كردن خلاء ناشي از سكولاريته‌شدن جوامع، هرروزه بر دايره وسعت و قدرتشان افزوده مي‌شود. حضور يك رهبر كاريزماتيك در مرکز ساختار هرمي كه قرائتي شخصي‌شده از دين را عرضه مي‌كند، از مهم‌ترين ويژگي‌هاي فرقه‌ است.
زمینه‌های فرهنگی - اجتماعی گرایش به جنبش‌های نوپدید دینی در ایران (با تأکید بر عرفان حلقه و اکنکار)

زمینه‌های فرهنگی - اجتماعی گرایش به جنبش‌های نوپدید دینی در ایران (با تأکید بر عرفان حلقه و اکنکار)

هدف اصلی این مقاله تبيين زمينه‌هاي فرهنگي اجتماعي گرايش به جنبش‌هاي نوپديد ديني در ايران است. كه از طريق اهداف فرعي، شناخت سبك زندگي جامعه مورد مطالعه و جايگاه رهبران كاريزماتيك، شناخت جايگاه و نقش رسانه‌هاي نوين، تضاد ارزشي، بحران هويت و شناخت جايگاه و تمايل به التقاط‌گرايي پيروان اين جنبش‌ها تحقق مي‌يابد.
Powered by TayaCMS